De vocatief (Latijn: vocativus; vocare = roepen) of vijfde naamval is de naamval die wordt gebruikt als iemand of iets wordt aangesproken. Het is een van acht oorspronkelijke naamvallen van het Proto-Indo-Europees en men vindt hem bijvoorbeeld terug in het Latijn, het Roemeens, het Georgisch en sommige Slavische talen, alsook in een aantal Keltische talen.
Naamvallen | ||
---|---|---|
|
In het Latijn is de vocatief qua vorm meestal gelijk aan de nominatief. Onderscheid is er alleen bij woorden uit de o-declinatie met de nominatiefuitgang -us. Deze verandert in -e (Marcus wordt dus bijvoorbeeld Marcē). Als het woord eindigt op -ius wordt -us gewoon weggelaten (filius wordt dus bijvoorbeeld fili). De vocatief wordt in het Latijn vaak voorafgegaan door het grammaticaal partikel o (bijvoorbeeld in “O tempora, o mores!”). In het Oudgrieks en het Koinè-Grieks was het vocatieve partikel meestal ὦ / Ὦ. Zo zei Jezus volgens Marcus 9:19: Ὦ γενεὰ ἄπιστος, ἕως πότε πρὸς ὑμᾶς ἔσομαι; Dit werd door de NBG 1951 vertaald als: 'O, ongelovig geslacht, hoelang zal Ik nog bij u zijn?' De NBV21 gaf een wat vrijere vertaling zonder vocatief partikel: 'Wat zijn jullie toch een ongelovig volk, hoe lang moet Ik nog bij jullie blijven?'.
In andere talen wordt dat in plechtige uitspraken ook wel gehoord, onder andere in het Frans (als ô), Engels en Nederlands. Het vocatief partikel is nog terug te vinden in Nederlandstalige liederen zoals O dennenboom, O, o, Den Haag en Aan U, o Koning der eeuwen. Ook in het Wilhelmus komt het vocatief partikel twee keer voor: 'Sijt ghy, o Godt mijn Heer,' (zesde couplet) en 'O Edel Neerlandt soet,' (tiende couplet). De spelling oh is in deze betekenis niet juist, ook niet in het Engels.
In het Nederlands wordt in een enkel geval en in bepaalde kringen de Latijnse vocatief gehanteerd: bijvoorbeeld als aanhef in een brief: "Waarde Amice" (enkelvoud) of "Amici" (meervoud), afgeleid van "amicus", vriend. Het woord "dominee" is afgeleid van de vocatief dominē van het woord dominus ("heer"). In 1625 stelde Christiaen van Heule in zijn werk De Nederduytsche Grammatica ofte Spraec-konst dat het Nederlands naast de nominatief, genitief, datief en accusatief naar analogie met het Latijn ook een vocatief (of rouper) kende. Dit is later echter weer ingetrokken door andere grammatici.
In het Schots-Gaelisch en Iers wordt de vocatief nog steeds gehoord. De naamval bestaat uit een partikel a, gevolgd door lenitie (een h na de beginletter); zo zal men Séamas (/sʲeməs/) en Màiri (/ma:ri/) aanspreken met a Shéamais (/ə heməsʲ/) en a Mhàiri (/ə va:ri/). God, Dia (/dʲa/), wordt aangesproken met a Dhia (/ə ja/). Het opschrift boven een brief luidt vaak A chara - het vocatief van cara, vriend.
Naamvallen geven in de regel de relatie aan die binnen het zinsverband tussen de woorden bestaat, en met name de betrekking tot het gezegde binnen de zin. De vocatief is daar echter een uitzondering op. De naamval geeft juist de vorm van het woord aan zoals deze in een aanroep dat wil zeggen buiten het zinsverband te vinden is.
De vocatief stelt daarmee een ernstig probleem voor taalkundigen, in die zin dat hij typologisch weliswaar een der klassieke naamvallen van het Proto-Indo-Europees is, maar wanneer men, in een breed perspectief, alle talen ter wereld bekijkt, hij niet onder de syntactische basiscategorieën ressorteert; zo bezit bijvoorbeeld het Tabassaraans, dat als de taal met de meeste naamvallen beschouwd wordt, tientallen naamvallen die allerlei soorten syntactische verbanden en spatiale bewegingen uitdrukken, maar geen vocatief. Om die reden trekken sommige linguïsten in twijfel of de vocatief in de zogenaamde dieptestructuur wel überhaupt een naamval is.
De vocatief komt voor in enkele bekende citaten, zoals:
- (Varus, geef me mijn legioenen terug! – Keizer Augustus)
- Et tu, Brute? of Tu quoque, fili mi? (Ook gij, Brutus?, respectievelijk Ook gij, mijn zoon? – Caesar bij zijn dood tegen Brutus)
- Mark 9:19 Greek Text Analysis. Biblehub. Geraadpleegd op 26 januari 2022.
- Vergelijking vertalingen Marcus 9. debijbel.nl. Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap (2021). Geraadpleegd op 26 januari 2022.
wikipedia, wiki, boek, boeken, bibliotheek, artikel, lezen, downloaden, gratis, gratis downloaden, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, foto, muziek, lied, film, boek, spel, spelletjes, mobiel, telefoon, Android, iOS, Apple, mobiele telefoon, Samsung, iPhone, Xiomi, Xiaomi, Redmi, Honor, Oppo, Nokia, Sonya, MI, PC, Web, computer
De vocatief Latijn vocativus vocare roepen of vijfde naamval is de naamval die wordt gebruikt als iemand of iets wordt aangesproken Het is een van acht oorspronkelijke naamvallen van het Proto Indo Europees en men vindt hem bijvoorbeeld terug in het Latijn het Roemeens het Georgisch en sommige Slavische talen alsook in een aantal Keltische talen NaamvallenAbessief Ablatief zesde naamval Absolute naamval Absolutief Accusatief vierde naamval Adessief Adverbialis Algemene Latijnse vervoegingen en verbuigingen Allatief Apudessief Associatief Aversief Benefactief Causalis finalis Causatief Comitatief Datief derde naamval Delatief Dieptecasus Distributief Elatief Ergatief Essief Exessief Factitief Genitief tweede naamval Illatief Inessief Instructief Instrumentalis achtste naamval Intratief Locatief zevende naamval Multiplicatief Nominatief eerste naamval Objectief Obliquus Hindi Obliquus Partitief Pegatief Pertingent Prepositionalis Prolatief Sociatief Sublatief Superessief Temporalis Terminatief Translatief Vocatief vijfde naamval In het Latijn is de vocatief qua vorm meestal gelijk aan de nominatief Onderscheid is er alleen bij woorden uit de o declinatie met de nominatiefuitgang us Deze verandert in e Marcus wordt dus bijvoorbeeld Marce Als het woord eindigt op ius wordt us gewoon weggelaten filius wordt dus bijvoorbeeld fili De vocatief wordt in het Latijn vaak voorafgegaan door het grammaticaal partikel o bijvoorbeeld in O tempora o mores In het Oudgrieks en het Koine Grieks was het vocatieve partikel meestal ὦ Ὦ Zo zei Jezus volgens Marcus 9 19 Ὦ geneὰ ἄpistos ἕws pote prὸs ὑmᾶs ἔsomai Dit werd door de NBG 1951 vertaald als O ongelovig geslacht hoelang zal Ik nog bij u zijn De NBV21 gaf een wat vrijere vertaling zonder vocatief partikel Wat zijn jullie toch een ongelovig volk hoe lang moet Ik nog bij jullie blijven In andere talen wordt dat in plechtige uitspraken ook wel gehoord onder andere in het Frans als o Engels en Nederlands Het vocatief partikel is nog terug te vinden in Nederlandstalige liederen zoals O dennenboom O o Den Haag en Aan U o Koning der eeuwen Ook in het Wilhelmus komt het vocatief partikel twee keer voor Sijt ghy o Godt mijn Heer zesde couplet en O Edel Neerlandt soet tiende couplet De spelling oh is in deze betekenis niet juist ook niet in het Engels In het Nederlands wordt in een enkel geval en in bepaalde kringen de Latijnse vocatief gehanteerd bijvoorbeeld als aanhef in een brief Waarde Amice enkelvoud of Amici meervoud afgeleid van amicus vriend Het woord dominee is afgeleid van de vocatief domine van het woord dominus heer In 1625 stelde Christiaen van Heule in zijn werk De Nederduytsche Grammatica ofte Spraec konst dat het Nederlands naast de nominatief genitief datief en accusatief naar analogie met het Latijn ook een vocatief of rouper kende Dit is later echter weer ingetrokken door andere grammatici In het Schots Gaelisch en Iers wordt de vocatief nog steeds gehoord De naamval bestaat uit een partikel a gevolgd door lenitie een h na de beginletter zo zal men Seamas sʲemes en Mairi ma ri aanspreken met a Sheamais e hemesʲ en a Mhairi e va ri God Dia dʲa wordt aangesproken met a Dhia e ja Het opschrift boven een brief luidt vaak A chara het vocatief van cara vriend Naamvallen geven in de regel de relatie aan die binnen het zinsverband tussen de woorden bestaat en met name de betrekking tot het gezegde binnen de zin De vocatief is daar echter een uitzondering op De naamval geeft juist de vorm van het woord aan zoals deze in een aanroep dat wil zeggen buiten het zinsverband te vinden is De vocatief stelt daarmee een ernstig probleem voor taalkundigen in die zin dat hij typologisch weliswaar een der klassieke naamvallen van het Proto Indo Europees is maar wanneer men in een breed perspectief alle talen ter wereld bekijkt hij niet onder de syntactische basiscategorieen ressorteert zo bezit bijvoorbeeld het Tabassaraans dat als de taal met de meeste naamvallen beschouwd wordt tientallen naamvallen die allerlei soorten syntactische verbanden en spatiale bewegingen uitdrukken maar geen vocatief Om die reden trekken sommige linguisten in twijfel of de vocatief in de zogenaamde dieptestructuur wel uberhaupt een naamval is De vocatief komt voor in enkele bekende citaten zoals Varus geef me mijn legioenen terug Keizer Augustus Et tu Brute of Tu quoque fili mi Ook gij Brutus respectievelijk Ook gij mijn zoon Caesar bij zijn dood tegen Brutus Bronnen noten en of referenties Mark 9 19 Greek Text Analysis Biblehub Geraadpleegd op 26 januari 2022 Vergelijking vertalingen Marcus 9 debijbel nl Nederlands Vlaams Bijbelgenootschap 2021 Geraadpleegd op 26 januari 2022